Çarkıfelek Fidanı (Passiflora edulis)

Çarkıfelek, çarkıfelekgiller (Passifloraceae) familyasına ait, meyve veren çok yıllık sarılıcı bir bitkidir. Anavatanı Güney Amerika olan bu bitki, günümüzde tropikal ve subtropikal iklim kuşağında yaygın olarak yetiştirilmektedir. Türkiye'de özellikle Akdeniz Bölgesi'nin don riski düşük kıyı kesimlerinde yetiştirilebilen çarkıfelek, gösterişli çiçekleri ve aromatik meyveleri sayesinde hem meyve üretiminde hem de süs bitkisi olarak değerlendirilmektedir.

Çarkıfelek, uygun yetişme koşullarında güçlü sarılıcı sürgünler oluşturarak 5–10 metreye kadar uzayabilir. Tutunmasını sağlayan sülükleri sayesinde pergola, çardak ve tel sistemleri üzerinde kolaylıkla gelişir. İlkbahardan yaz sonuna kadar açan büyük ve gösterişli çiçekleri, kendine özgü yapısıyla en dikkat çekici süs bitkilerinden biridir. Meyveleri oval veya yuvarlak yapıda olup çeşidine bağlı olarak mor, koyu mor, sarı veya sarı-yeşil renkte olabilir. Meyve eti sulu, hoş kokulu ve tatlı-ekşimsi aromaya sahiptir. C vitamini, lif, potasyum ve fenolik bileşikler bakımından zengindir

Çarkıfelek fidanı, tam güneş alan ve rüzgârdan korunaklı yerlerde en iyi gelişimini gösterir. Organik madde bakımından zengin, hafif asidik, geçirgen ve iyi drene edilmiş topraklarda güçlü kök gelişimi sağlar. Düzenli sulama özellikle çiçeklenme ve meyve gelişimi döneminde verimi ve meyve kalitesini artırırken uzun süre su tutan topraklar kök sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Hızlı gelişen bir tür olan çarkıfelek, uygun yetiştirme koşullarında genellikle 1–2 yıl içerisinde meyve vermeye başlar. Mor meyveli birçok çeşitte kendine verimlilik görülmekle birlikte, çapraz tozlanma meyve tutumunu ve verimi artırabilir. Sarı meyveli çeşitlerde ise yabancı tozlanma daha büyük önem taşır. Uygun yetiştirme koşullarında meyveler, Türkiye'de çoğunlukla yaz sonundan sonbahar ortasına kadar hasat edilir. Dona karşı hassas olduğundan, kış sıcaklıklarının düşük olduğu bölgelerde sera ortamında veya korunaklı alanlarda yetiştirilmesi önerilir.

Çarkıfelek meyveleri taze olarak tüketilebildiği gibi meyve suyu, reçel, marmelat, dondurma, tatlı, sos ve çeşitli içeceklerin hazırlanmasında da yaygın olarak kullanılmaktadır. Gösterişli çiçekleri, hızlı gelişimi ve egzotik görünümü sayesinde pergola, çit ve bahçe düzenlemelerinde dekoratif amaçlarla da sıklıkla tercih edilmektedir.